अप्रयुक्तानां शब्दानां साधुत्वनिर्धारणं कथं..?

विकिपुस्तकानि तः
Jump to navigation Jump to search

अप्रयुक्तानां शब्दानां साधुत्वनिर्धारणं कथं भवति?यथा ऊष तेर पेच इत्यादीनाम्।
भवान् एतान् शब्दान् मुखेन वदति, तथापि तान् ‘अप्रयुक्तान्’ इति वदति इति व्याघातदोष: अयम्।ऊष तेर इत्यादीनाम् अर्था: यदा विवक्षिता:, तदा तेषां प्रयोगा: भवन्ति एव।तत्पर्यायाणां प्रयोगे सति एतेषां प्रयोग: न स्यात्। तत्तु स्वाभाविकमेव।यथा ऊष ऊषिता:।तेर तीर्णा:।चक्रे कृतवन्ता:।पेच पक्ववन्त:।
यद्यपि ऊष इत्यादय: शब्दा: प्रचारे न सन्ति, तथापि व्याकरणशास्त्रे तेषां सिद्धि: अवश्यं दर्शनीया।अत्रेदमुदाहरणम्-शतवर्षं यावत् कश्चिद् यज्ञ: प्रवर्तते। तादृशं यज्ञम् इदानीं केऽपि न कुर्वन्ति।तथापि तस्य वर्णनं याज्ञिके भवति। तथापि विरलप्रचाराणां शब्दानामपि सिद्धि: व्याकरणशास्त्रे वक्तव्या।
‘अप्रयुक्ता:’ इति येषां विषये भवान् वदति, ते कदाचित् देशान्तरे ग्रन्थान्तरे वा प्रयुक्ता: स्यु:।यदि तेषाम् उपलब्धौ महान् प्रयत्न: भवति, तर्हि तेषाम् अपि प्रयोगा: प्राप्यन्ते। तादृशं प्रयत्नम् अकृत्वा अकस्माद् ‘अमुकशब्दस्य प्रयोग: न दृश्यते’ इति निर्णयवचनं नोचितम्।

पस्पशाह्निक-प्रश्नोत्तरसङ्ग्रह: